Het jaarlijkse Instandhoudingssymposium van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten is in 2008 gewijd aan vloeren. Op woensdag 8 oktober zullen in het Vredespaleis in Den Haag enthousiaste deskundigen uit binnen- en buitenland uitgebreid ingaan op zowel de cultuurhistorische als de technische kant van vloeren. Hoewel vloeren een wezenlijk element vormen van het gebouwde erfgoed en samen met wanden en plafond onlosmakelijk zijn verbonden met het monument en daarmee het interieur, krijgen zij de minste aandacht. Dat is onterecht. Het thema 'vloeren' is een tot op heden sterk onderbelicht thema, zowel binnen de architectuurhistorische wereld als die van de monumentenzorg. De vloer heeft zowel een belangrijke bouwkundige als architectuurhistorische waarde. Als bouwkundig element is deze, samen met een eventuele ondersteuning als een balklaag, de letterlijke drager van alle activiteiten in een gebouw. Daardoor is hij echter ook het meest kwetsbaar en in hoge mate aan slijtage onderhevig. Als cultuurhistorisch element vertelt de vloer een verhaal over de gebruiksgeschiedenis. Aan de materialisering kan veel worden afgelezen. Het maakt daarbij niet uit of het om een rijk uitgevoerde parketvloer gaat in een vrijstaande villa, of om een eenvoudige doch doelmatige vloer in een fabrieksgebouw. Een kopse-blokjesvloer in een ruimte kan duiden op het gebruik als werkplaats of stal: hier moest het gevaar van vonken tussen de vloer en een object vermeden worden. Een delen vloer met een geschilderde tapijtimitatie duidt op de wens aan de mode mee te willen doen, terwijl daarvoor de financiële middelen ontbraken. Maar ook niet-zichtbare zaken als de onderlinge verbinding van bijvoorbeeld houten vloerdelen vertellen hun verhaal. Brede en lange, kwastloze vloerdelen die blind - dus zonder vernageling - werden bevestigd waren kostbaar en dus slechts voor weinigen weggelegd. Kortom: ook vloeren vertellen een verhaal en dat tot nu toe onderbelichte verhaal wordt u op het RACM-Instandhoudingssymposium verteld. Schade, herstel en behoud Hoe kunnen, of moeten, vloeren preventief behandeld worden om slijtage te beperken? Welke gevaren liggen op de loer en hoe zijn ongelukken te voorkomen? Afdrukken van naaldhakken op houten vloeren, rode wijn op travertin, sporen van roterende boen- en schuurmachines, of beschadigingen door karretjes van de cateraar. Kunnen beschadigde en gesleten vloeren wel op een verantwoorde wijze worden hersteld? Hiermee wordt niet alleen bedoeld het behoud van zo veel mogelijk oorspronkelijk materiaal, maar ook het voorkomen van gevolgschade door onjuiste ingrepen. Op deze vragen en vele andere aspecten zal tijdens deze dag nader worden ingegaan. Symposium Verschillende deskundige sprekers zullen op 8 oktober uitgebreid de monumentale vloer behandelen. Allerhande soorten vloeren, zoals houten vloeren, keramische tegels en natuurstenen vloeren zullen aan bod komen, evenals de actieve en preventieve conservering. Afsluitend wordt ingegaan op de rol en de betekenis van de vloer in het monument. Het boek dat speciaal ter gelegenheid van dit symposium zal verschijnen bevat niet alleen de bijdragen van de sprekers, maar ook een vijftiental andere bijdragen, die verschillende andere aspecten van de vloer zullen behandelen. Rondom de lunch zijn er rondleidingen gepland in en om het Vredespaleis, met uiteraard speciale aandacht voor de uitzonderlijke vloeren daar. Tijdens de pauzes is er ruimschoots gelegenheid bij te praten met andere monumentenliefhebbers, of om kennis te maken met enkele bedrijven en instellingen die zich op het beursgedeelte zullen presenteren. Wij hopen van harte u op 8 oktober in Den Haag te mogen ontvangen! PROGRAMMA 09.00-10.00 Ontvangst, inschrijving, koffie 10.00-10.10 Openingswoord door Jan van 't Hof, dagvoorzitter Drs. J.C. van 't Hof is hoofd van de afdeling Onderzoek Instandhouding van de RACM 10.10-10.20 Opening symposium door Kees de Ruiter Dhr. K.J. de Ruiter is de directeur van de RACM 10.20-10.40 'Wat er op de vloer omme-gaet': een vogelvlucht over historische vloeren door Eloy Koldeweij Dr. E.F. Koldeweij is specialist interieurs bij de RACM 10.40-11.00 Als ieder zijn vloer keert, is het in alle huizen schoon door Veerle Meul Behoud en preventief onderhoud van historische vloeren Drs. V.L.B.M. Meul is adviseur interieur bij de Monumentenwacht Vlaanderen te Antwerpen 11.00-11.30 Koffiepauze 11.30-11.50 Hygiënische vloeren: vloerentaxonomie 1850-1965 door Ronald Stenvert Dr. ing. R. Stenvert is onderzoeker en projectleider bij het Bureau voor Bouwhistorie en Architectuurgeschiedenis (BBA) te Utrecht 11.50-12.10 Van massief parket naar fotoprint door Pol Bruijs Het vervangen van massief houten stroken- en visgraatvloeren door zogenaamd tapis-parket Dhr. P.J.M. Bruijs is adviserend restaurator en mede-eigenaar van Bruijs & Streep Meubel- en Interieurrestauratie te Haarlem 12.10-12.30 Keramische vloertegels in de twintigste eeuw door Henk Nijenhuis Methode van aanpak en conservering in de praktijk Dhr. H.M. Nijenhuis is adviserend restaurator en eigenaar van HN-project, bureau voor advies, projectbegeleiding en uitvoering te Den Haag 12.30-13.30 Lunchpauze 13.30-15.30 Rondleiding door het Vredespaleis 15.30-16.00 Theepauze 16.00-16.20 'Zoo hard als gehouwen steen' door Hendrik Tolboom Onderhoud en herstel van natuurstenen vloeren Drs. H.J. Tolboom is specialist natuursteen en beeldhouwwerk bij de RACM 16.20-16.40 Over de vloer door Jan van 't Hof Heeft de vloer een plaats? 16.40-16.55 Vragen uit het publiek 16.55-17.00 Afsluiting door Jan van 't Hof 17.00-18.00 Borrel AANMELDEN 8 oktober 2008 in het Vredespaleis, Carnegieplein 2 te Den Haag. Deelname € 190,- p.p.; bij deelname van meer dan drie personen uit één organisatie € 180,- p.p. Maximaal 350 deelnemers. Aanmelding: Verstegen & Stigter, Prinsengracht 583, 1016 HT Amsterdam, (020) 623 54 51, bureau@verstigt.nl of www.verstigt.nl/racm.